close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • WITOLD SZYSZŁŁO

  • (v. Szyszło). Ur. Warszawa. Zm. Lima.  Podróżnik, geograf, przyrodnik i literat.  Syn Wincentego doktora medycyny, uczestnika Powstania Styczniowego 1863r. i zesłańca oraz Jadwigi z d. Grabkowska. Do szkoły średniej uczęszczał w Warszawie. Miał studiować nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, a także w Belgii i we Włoszech, brak jednak potwierdzenia tych informacji. Np. St. Pyzik twierdzi, że po maturze Sz. podjął dalsza naukę w instytucie La Chateine w Genewie, skąd miał się przenieść do Akademii handlowej w Amsterdamie. Naukę miał zakończyć w Genui. Niewątpliwie był człowiekiem o bardzo szerokich zainteresowaniach.

             Od 1901 podróżował po prawie całym świecie. Pierwsza podróż odbył do Afryki północnej, mając zaledwie 19 lat. W tej podróży przez Baleary dotarł do Afryki był wówczas na Saharze. W 1902 r. wyruszył w drugą swą wyprawę, na Wyspy Kanaryjskie, przeszedł pieszo Gran Canarię, a także wyspę Palma, gdzie zszedł do krateru Gran Caldera. Następnie odwiedził portugalską Maderę. Ta wyprawa zaowocowała jego pierwsza książką „W krainie Hesperyd. Wyspy Kanaryjskie i Madera” (Warszawa 1904). W kolejnej podróży podjętej w 1904 r. udał się za Ocean, odwiedzając przede wszystkim Puerto Rico, objeżdżając całą wyspę. Dwuczęściowa książka, jaka napisał o tej wyspie, jest prawdopodobnie pierwszą pracą polską na jej temat. Kolejnym etapem stały się wyspy antylskie, docierając do spornego pomiędzy Gujaną Brytyjska i Wenezuelą terenu Essequibo i rzeki Potaro, dopływu Rio Essequibo. Z Gujany udał się na Jamajkę i Kubę. Po zwiedzeniu tej ostatniej wyjechał na Florydę, a w dalszej kolejności wiele stanów wschodnich USA, a także część Kanady.

             W roku 1908 rozpoczął wyprawę naokoło świata poczynając od Turcji i Azji Mniejszej, skąd udał się poprzez południową Europę i Wyspy Kanaryjskie na Kubę, do Meksyku, Gwatemalę, do Kalifornii, na Hawaje i dalej na zachód do Japonii i Chin i półwysep Malajski. Kolejnymi etapami był Cejlon i Egipt powrócił w 1910 r. do Kraju, przebywszy 73500 km. Efektem wszystkich jego wypraw były liczne publikacje zawierające wiele cennych obserwacji geograficznych, etnograficznych, antropologicznych, a przede wszystkim przyrodniczych. Był świetnym obserwatorem, patrzącym na świat w bardzo pozytywistyczny sposób.

             W 1912 r. podjął wyprawę, która w największym stopniu zmieniała jego życie. Trwała ona do 1915 r. i jej trasa wiodła początkowo do Maroka, a stamtąd do Brazylii. Zwiedził piętnaście stanów brazylijskich, a następnie przez Urugwaj, Paragwaj do Argentyny. Zwiedził tereny zasiedlane przez polska emigrację w Brazylii i Argentynie. Dotarł do Patagonii, skąd po przekroczeniu Andów dotarł do Chile, gdzie odwiedził m.in. wyspę Chiloe. Podróżując w kierunku północnym dotarł do Boliwii i Peru. Zwiedził jezioro Titicaca i Montanie peruwiańską. Pierwsza wojna światowa zaskoczyła go w Peru, zmusiła do pozostania w Limie i podjęcia pracy zarobkowej, gdyż nie był w stanie korzystać z pieniędzy, które posiadał w bankach europejskich. Ponieważ należał do osób szczególnie uzdolnionych językowo, a wiadomo, że wówczas już na pewno władał językiem francuskim, angielskim, rosyjskim i hiszpańskim, znalazł prace profesora języków angielskiego i francuskiego w państwowym liceum Nuestra Señora de Guadalupe w Limie. Poliglota, posługiwał się większością języków europejskich¸, ale także kechua i guarani. Nauczał w liceum, do 1945, gdy odszedł na emeryturę. Od 1938 r. wykładał na Universidad San Marcos i Universidad Católica w Limie geografię. Podjął również współpracę z poczytnymi pismami „El Comercio” i „Crónica”, gdzie tez ukazywały się jego teksty.

             W 1919 r. zainwestował znaczne sumy w udziały peruwiańskiego towarzystwa żeglugowego, ale przedsiębiorstwo splajtowało, a Sz. stracił swoje wkłady. Przez szereg lat był redaktorem dziennika „Crónica”. Zajmował się również tłumaczeniami, a z najważniejszych było przełożenie na hiszpański pracy dra Zdzisława Szymońskiego pt.”Choroby tropikalne”, które w 1935 r. ukazały się pt. „Enfermedades tropicales” w Limie w wydawnictwie „El Comercio”.

             W 1922 roku podjął współpracę z pierwszym konsulem honorowym RP w Limie, Stanisławem Madejewskim, którego stał się zastępcą. Po śmierci konsula, od 1926 do 1932 był wicekonsulem, a następnie konsulem honorowym i kierownikiem Konsulatu Honorowego RP w Limie. Do jego zasług należy doprowadzenie do zmiana, w 1924 r., kierunku kierowania poczty z Peru do Polski, tak by listy podróżowały nie przez Buenos Aires, ale przez Nowym Jork; skróciło to czas potrzebny na dotarcie do odbiorcy.

              Szczególne jego zainteresowania budziła Amazonia, poznaniu jej poświęcił wiele lat wysiłków. Odbył co najmniej dwanaście wypraw badawczych n obszary amazońskie, przywożąc bogate zbiory botaniczne, m.in. do uniwersytetu San Marcos w Limie.  Efektem wielu lat pracy była wydana w 1955 r. w Limie praca „La naturaleza en la América Ecuatorial. Observaciones botánica en la región amazónica del Perú, Brasil, Bolivia, Ecuador, Colombia, Venezuela y la Guyana entre 1904 y 1953 durante doce viajes cientificos”.

             Sz. był członkiem wielu towarzystw naukowych, od 1907 r. Socièté de Gèographie de Paris, od 1911 Socièté de Gèographie d’Alger, od 1916 Sociedada Geográfica de la Paz, Boliwia, od 1926 Sociedad Geográfica de Lima i od 1956 National Geographic Society w Waszyngtonie.

             Autor 11 książek „W krainie Hesperyd. Wyspy Kanaryjskie i Madera” (Warszawa 1904 lub 1903); „Podróż po Gujanie angielskiej” (Warszawa 1910, drugie wydanie 1913), „Pod zwrotnikami. Porto Rico” (część I Warszawa 1910, część II 1911), „Małe Antyle i Jamajka” (Warszawa 1911); „Dix milles kilomètres à travers le Mexique” (Paris 1913); „Meksyk” (Warszawa 1912); „Wśród moczarów i jezior Florydy” (Warszawa 1913), „Pod zwrotnikami” (1912); “La naturaleza en la América Ecuatorial. Observaciones botánica en la región amazónica del Perú, Brasil, Bolivia, Ecuador, Colombia, Venezuela y la Guyana entre 1904 y 1953 durante doce viajes cientificos” (Lima 1955)

             Szacuje się, że napisał też nawet do 7000 artykułów. Oprócz wspomnianej prasy peruwiańskiej, publikował korespondencje m.in. w takich czasopismach jak „Biblioteka Warszawska”, „Wychodźca”, „Kurier Warszawski” czy „Wszechświat”. Do szczególnie ważnych należały te poświęcone polskim zamiarom kolonizacyjnym: „Peru jako teren emigracyjny polski”, „Wychodźca” nr.3 z 1927, „Problemas de la colonización de nuestra montaña”, „Boletin de la Sociedad Geográfica de Lima” nr.3-4(60) z 1943; „Widoki kolonizacji polskiej w Peru”, „Kurier Warszawski” nr.5 z 1927; „Widoki kolonizacji w krajach Ameryki Południowej”, „Wychodźca” nr.13 z 1925.

             W okresie II wojny światowej bardzo aktywnie propagował polską racje stanu w swoich publikacjach. Po zakończeniu wojny nie zaakceptował zmian politycznych jakie zachodziły w Polsce, a przykładem niech będzie list jego do Poselstwa PRL w Meksyku grudnia 1956 r., w którym dopytywał się m.in. o losy generała Leopolda Okulickiego i pozostałych aresztowanych i sadzonych w procesie szesnastu.

             Ożenił się z Peruwianką, Rosa Maria Valdelomar, córka znanego poety peruwiańskiego Abrahama Valdelomar. Syn Fernando de Szyszlo ur.1925 w Limie, bardzo znany artysta malarz w Limie; córka Juana Maria została żona meksykańskiego dyplomaty Alfonso Garcia Robles, który w 1982 r. otrzymał pokojowa nagrodę Nobla.

            

    Bibliografia: Archiwum Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Meksyku; Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Warszawa 1926 nr.3 s.35; Jaworska Ewa Maria: México al. Principio del siglo XX en los ojos de Witold Szyszłło, Varsovia 2007, maszynopis, praca magisterska obroniona w Instytucie Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego;  Bartkowiak Danuta: Szyszłło (Szyszlo) Witold, [w:] „Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii” pod redakcja kazimierza Dopioerały, Tom 5 S-Ż, Toruń 2005, s.82; Kuczyński Antoni: Polskie opisanie świata. Studia z dziejów poznania kultur ludowych i plemiennych. Tom.2 Ameryka i Australia z Oceanią, Wrocław 1997, s.191-194; Łoza Stanisław: Czy wiesz kto to jest?, t.I Warszawa 1938, s.734-735; Paradowska Maria: Polacy w Ameryce Południowej, Wrocław 1977 s.267-270; Paradowska Maria: Wśród Ondian i metysów. Antologia polskich relacji o mieszkańcach Meksyku i Ameryki Środkowej, Wrocław 1989, s.82-114; Los Polacos en el Perú, Lima 1979, s.117, 124-129, 136, 138, 139, 141-143, 172; Pyzik Estanislao: Los polacos en la república Argentina y América dek Sur desde el año 1812, Buenos Aires 1966 s.49-50; Słabczyński Wacław: Polscy podróżnicy i odkrywcy, Warszawa 1988, s.224, 301-303; Słabczyński Wacław: Szyszłło Witold (1881-1963), w: Słownik biologów polskich, warszawa 1987 s.535-536; Urbański Edmund Stefan: Sylwetki polskie w Ameryce Łacińskiej w XIX i XX wieku. Uczeni, literaci, artyści, kler i wojskowi, Stevens Point 1991, tom II s.162-164; Zieliński Stanisław: Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich, Warszawa 1933 s.541-543.

     

    Krzysztof Smolana

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: